વેમો: એ ગાડીની આત્મકથા, જેમાં ડ્રાઇવર નથી અને અહંકાર પણ નથી

**Waymo: The Biography of a Car That Has No Ego**
**વેમો: એ ગાડીની આત્મકથા, જેમાં ડ્રાઇવર નથી અને અહંકાર પણ નથી**

પરાગ રતનપરા

અમેરિકામાં સેટલ થયેલા દરેક ગુજરાતી પરિવારના વોટ્સએપ ગ્રુપમાં એક દિવસ એક વીડિયો ચોક્કસ આવે છે. સાન ફ્રાન્સિસ્કોની કોઈ ઢાળવાળી શેરી, સફેદ ગાડી, માથા પર ગોળ ગોળ ફરતો કેમેરો, અને ડ્રાઇવરની સીટ… ખાલી. નીચે ભત્રીજાનો મેસેજ: "જુઓ કાકા, ગાડી જાતે ચાલે છે!"

ત્રણ મિનિટમાં સુડતાળીસ 😮 આવે છે, બે "જય શ્રી કૃષ્ણ" આવે છે, અને પછી ફોઈનો એક જ પ્રશ્ન આવે છે: "આમાં ભાડું કેટલું?"

દુનિયા ટેક્નોલોજી જુએ છે, ગુજરાતી ભાડું જુએ છે. આ આપણી નબળાઈ નથી, આ આપણું DNA છે.

ચાલો, આ ભૂત-ગાડીની આત્મકથા વાંચીએ.

**જન્મ: નામમાં જ વિડંબના**

વેમોનો જન્મ ૨૦૦૯માં ગૂગલના ઘરે થયો. બાળપણનું નામ હતું "પ્રોજેક્ટ શોફર", એટલે કે ગુજરાતીમાં કહીએ તો "ડ્રાઇવરભાઈ." વિડંબના જુઓ: જે બાળકનો જન્મ જ ડ્રાઇવરને નોકરીમાંથી છૂટો કરવા થયો હતો, એનું નામ જ ડ્રાઇવર રાખ્યું! આપણે ત્યાં ગરીબ ઘરના છોકરાનું નામ "કુબેર" અને ઝઘડાળુ છોકરીનું નામ "શાંતિ" રાખીએ છીએ, એવું જ કંઈક.

એના દાદા-પરદાદા અમેરિકાના રણમાં થયેલી રોબોટ-ગાડીઓની રેસ હતા. ૨૦૦૪માં પહેલી રેસ થઈ ત્યારે એક પણ ગાડી રેસ પૂરી ન કરી શકી. કોઈ પથ્થરે અટકી, કોઈ વાડમાં ભરાઈ, કોઈ પોતાની જ મૂંઝવણમાં ઊભી રહી ગઈ. એટલે કે શરૂઆતમાં રોબોટ પણ બરાબર આપણા લગ્નના વરઘોડા જેવા હતા: નીકળે બધા, પહોંચે કોઈ નહીં.

**બાળપણ: પહેલો મુસાફર**

૨૦૧૫માં ગૂગલે સ્ટિયરિંગ વગરની, બ્રેક-પેડલ વગરની એક નાનકડી ગોળમટોળ ગાડી ઓસ્ટિનના રસ્તા પર ઉતારી. અને એમાં દુનિયાની પહેલી સાચી ડ્રાઇવરલેસ સવારી કોણે કરી ખબર છે? એક એવા વ્યક્તિએ જેમને આંખે દેખાતું નહોતું.

વિચારો. જેને દેખાતું નહોતું, એણે મશીન પર ભરોસો કર્યો. અને જેમને બધું દેખાય છે, એ આજે પણ "આ તો ખતરનાક છે ભાઈ" કહીને શંકા કરે છે. ભરોસો આંખથી નહીં, અહંકાર ઓછો હોય ત્યારે આવે છે.

**યુવાની: નવું નામ, નવો ધંધો**

૨૦૧૬માં "ડ્રાઇવરભાઈ" મોટા થયા અને નામ બદલ્યું: Waymo. જેમ આપણે ત્યાં ગામનો "ભીખો" અમેરિકા જઈને "Bobby" બની જાય. ૨૦૧૮માં ફીનિક્સમાં પૈસા લઈને સવારી શરૂ થઈ, અને પછી ધીમે ધીમે ડ્રાઇવરની સીટ પરથી સેફ્ટી ડ્રાઇવર પણ ઊતરી ગયો.

આજે ૨૦૨૬માં? વેમો આ વર્ષની શરૂઆતમાં જ દર અઠવાડિયે આશરે પાંચ લાખ પેઇડ સવારીઓ આપતી હતી, ફીનિક્સ, સાન ફ્રાન્સિસ્કો, લોસ એન્જલસ, ઓસ્ટિન, એટલાન્ટા, માયામી, ડલાસ, હ્યુસ્ટન, સાન એન્ટોનિયો અને ઓર્લાન્ડો જેવાં શહેરોમાં. અને વર્ષના અંત સુધીમાં દર અઠવાડિયે દસ લાખ સવારીનું લક્ષ્ય છે. ગામનો ભીખો હવે ખરેખર Bobby બની ગયો છે.

**જાદુ: AI નહીં, સંસ્કાર**

લોકો કહે છે વેમોનો જાદુ તેના સેન્સર, કેમેરા, લિડાર અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સમાં છે. ખોટું. વેમોનો સાચો જાદુ એ છે કે એનામાં અહંકાર નથી.

એ હોર્ન નથી મારતી. એ કાચ ઉતારીને "તારા બાપનો રસ્તો છે?" નથી પૂછતી. એ ખોટી સાઇડથી શોર્ટકટ નથી મારતી. અને સૌથી મોટો ચમત્કાર: રાતના બે વાગ્યે, સૂમસામ ચાર રસ્તે, જ્યાં કોઈ પોલીસ નથી, કોઈ કેમેરા નથી, કોઈ જોનાર નથી, ત્યાં પણ લાલ લાઇટ જોઈને ઊભી રહે છે.

આપણા માટે નિયમ એ ચીજ છે જે કોઈ જોતું હોય ત્યારે પાળવાની હોય. વેમો નિયમ ત્યારે પણ પાળે છે જ્યારે કોઈ જોતું નથી. આને આપણે કથામાં "સંસ્કાર" કહીએ છીએ, અને કથામાંથી બહાર નીકળતાં જ પાર્કિંગમાંથી ગાડી રિવર્સ કરતી વખતે બીજાની ગાડીને ઘસરકો મારીને ભાગી જઈએ છીએ.

વિચાર કરો, જે ગુણ શીખવવા આપણે હજારો વર્ષથી ગ્રંથો લખ્યા, પ્રવચનો કર્યાં, બાળકોને કાન પકડાવ્યા, એ ગુણ ગૂગલે થોડા કોડની લાઇનમાં મશીનમાં નાખી દીધો. માણસમાં નાખવાનું હજુ બાકી છે.

**જો વેમો અમદાવાદ આવે તો?**

હવે કલ્પના કરો, વેમો સી.જી. રોડ પર સાંજે સાત વાગ્યે ઉતરે છે.

એના સેન્સર એક જ સેકન્ડમાં જોશે: રોંગ સાઇડથી આવતું એક્ટિવા, વચ્ચે બેઠેલી ગાય, મોબાઈલ પર વાત કરતા કરતા રસ્તો ક્રોસ કરતા કાકા, ડીજે સાથે નાચતો વરઘોડો, ઝેબ્રા ક્રોસિંગ પર ઊભેલી પાણીપુરીની લારી, અને ત્રણ સવારી ઉપર એક બાળક અને એક ગેસનો બાટલો લઈને જતી બાઇક.

વેમોનું AI ત્રણસો ચાલીસ ઓબ્જેક્ટ ગણશે, ગણતરી કરશે, અને અંતે નિર્ણય લેશે: "રસ્તો ખાલી થાય પછી નીકળીશું." અને એ દિવસ ક્યારેય નહીં આવે. વેમો ત્યાં જ ઊભી રહેશે, મૌન, સ્થિર, શાંત. આપણા સાધુ-સંતો જેને "સમાધિ" કહે છે, એ અવસ્થા વેમો અમદાવાદમાં પંદર મિનિટમાં પ્રાપ્ત કરી લેશે.

અને પાછળથી એક રિક્ષાવાળો હોર્ન મારીને કહેશે: "એ ભાઈ, ચલાવતા ના આવડે તો શીખીને આવો!" ડ્રાઇવર વગરની ગાડીને પણ આપણે ડ્રાઇવિંગ શીખવાડી દઈશું. આ આપણી પ્રતિભા છે.

**ભાડાનો પ્રશ્ન: ફોઈ સાચાં હતાં**

વેમોની બીજી મોટી સમસ્યા ભારતમાં એ થશે કે એનું મીટર ક્યારેય બગડતું નથી. એ "સાહેબ, ત્યાં તો ખાલી પાછું આવવું પડે, પચાસ વધારે થશે" નથી કહેતી. એ ભાવતાલ નથી કરતી.

અને જે વસ્તુમાં ભાવતાલ ન થાય, એના પર ગુજરાતીને ભરોસો નથી બેસતો. ફિક્સ ભાવ જોઈને આપણને લાગે છે કે ક્યાંક તો છેતરાયા. આપણે મોલમાં પણ કેશ કાઉન્ટર પર "કંઈ ઓછું થાય એમ છે?" પૂછી લઈએ છીએ. વેમોને જવાબ આપતાં નહીં આવડે. એ ત્યાં જ હારી જશે.

**ડ્રાઇવર અને ડેટા**

આપણે ત્યાં શેઠની ગાડીનો ડ્રાઇવર એ ઘરનો સૌથી મોટો જાસૂસ હોય છે. શેઠ ક્યાં ગયા, કોની સાથે ગયા, ક્યાં ત્રણ કલાક "મીટિંગ" ચાલી, બધું ડ્રાઇવરને ખબર હોય. એ ઘરની વાતો સોસાયટીના વોચમેનને કહે, વોચમેન કામવાળીને, અને કામવાળી આખી સોસાયટીને.

વેમો પાસે ડ્રાઇવર કરતાં હજાર ગણી માહિતી છે. ક્યાંથી બેઠા, ક્યાં ઊતર્યા, કેટલી વાર ગયા. ફરક બસ એટલો કે ડ્રાઇવર ગપ્પાં મારતો, વેમો ડેટા મોકલે છે. ગપ્પાં મફત હતાં. ડેટાની કિંમત અબજોમાં છે. આપણે સમજીએ છીએ કે આપણે ગાડીમાં બેઠા છીએ. હકીકતમાં ગાડી આપણામાં બેઠી છે.

**અંતે: સમસ્યા ગાડીમાં નહોતી**

આખી દુનિયા એક જ સવાલ પૂછે છે: "શું મશીન માણસ જેટલું સારું ડ્રાઇવિંગ કરી શકશે?"

સવાલ જ ઊંધો છે. મશીન માણસ કરતાં સારું ચલાવે છે, કારણ કે આપણે એને આપણી આદતો શીખવી નથી. એને ઉતાવળ નથી, ગુસ્સો નથી, "હું કોણ છું ખબર છે?" નથી, મોબાઈલ નથી, મૂછનો સવાલ નથી.

ગાડીમાંથી ડ્રાઇવર કાઢવામાં માણસજાતને પંદર વર્ષ અને અબજો ડોલર લાગ્યા. પણ માણસમાંથી અહંકાર કાઢવાની ટેક્નોલોજી? એ હજુ શોધાઈ નથી. અને સાચું કહું તો, એના માટે કોઈ ફંડિંગ પણ નથી આપતું.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)**

- ૨૦૦૪ની પહેલી રોબોટ-ગાડી રેસમાં આશરે ૨૪૦ કિમીનો રસ્તો હતો; સૌથી "હોશિયાર" ગાડી માંડ ૧૨ કિમી ચાલીને અટકી ગઈ. ઇનામ કોઈને ન મળ્યું.
- ૨૦૨૪માં સાન ફ્રાન્સિસ્કોના એક પાર્કિંગમાં રાત્રે વેમો ગાડીઓ એકબીજાને જોઈને હોર્ન મારવા લાગી, અને પડોશીઓની ઊંઘ બગડી. આખરે સોફ્ટવેર અપડેટ કરીને ઝઘડો શાંત કરાવવો પડ્યો. એટલે કે મશીનને પણ પાર્કિંગમાં ઝઘડતાં આવડી ગયું.
- ડિસેમ્બર ૨૦૨૪માં એરપોર્ટ જતા એક મુસાફરની વેમો પાર્કિંગ લોટમાં ગોળ ગોળ ફરવા લાગી અને ફરતી જ રહી. માણસ ફ્લાઇટ ચૂકવાની અણી પર હતો. ડ્રાઇવર હોત તો ઓછામાં ઓછું "રસ્તો ભૂલી ગયો સાહેબ" તો કહેત.

પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#Waymo #SelfDrivingCars #TechSatire #FutureOfMobility
#ગુજરાતીલેખ #વ્યંગ #ડ્રાઇવરવગરનીગાડી #અહંકાર