ભજિયાંનું ભવાઈ-ગીત

**ભજિયાંનું ભવાઈ-ગીત**

તળાય છે ને તળાય છે ને તળાય છે કડાઈમાં
મન તો પહેલેથી તળાઈ ગ્યું છે ચણાના લોટમાં!

વરસાદ ટપકે નેવેથી ટપ્, ટપ્, ટપાક્
ને રસોડે છમ્ છમ્ છમાછમ્ ઊછળે તેલ,
બહાર વાદળ ગોરંભાય, અંદર બટાકું ગોરંભાય,
મરચું લીલું લળક લળક, ડુંગળી કચ કચ કચ —
કોણ કહે છે આ રાંધણું છે? આ તો આખી ઑરકેસ્ટ્રા છે!

બેસન ઘોળતાં ઘોળતાં હાથ થાક્યો એવું તો કોણે કીધું?
હાથ તો બેસનમાં ડૂબીને ફરી નવોનક્કોર નીકળ્યો —
આંગળીએ આંગળીએ ચોંટ્યું છે ચોમાસું!
અજમો નાખ્યો કે ન નાખ્યો એની ચર્ચામાં
સાસુ-વહુ વચ્ચે પેઢી આખી વીતી જાય,
ને ભજિયું તો તળાતું જાય, તળાતું જાય...

પહેલું ભજિયું તો દેવને, બીજું કાગડાને,
ત્રીજું 'ચાખી જો ગરમાગરમ' કહીને પાડોશીને —
ચોથું ખાનારો હજી તો પ્લેટ સુધી પહોંચે ત્યાં
પાંચમુંય ઓહિયાં! ને છઠ્ઠુંય ગયું!
કોણ કહે છે પેટ ભરાય છે? ભજિયાંની ભૂખ
કેવી વિચિત્ર — ખાવ તેમ વધતી જાય!

ચટણી લીલીછમ, લીલીછમ, તીખ્ખી તમતમાટ,
એક કોળિયો ભજિયું, બે આંસુ આંખમાં,
ત્રીજો કોળિયો — ને આંસુય મીઠાં લાગે!
આ તે કેવી રસાયણશાસ્ત્રની કરામત?
બટાકું + બેસન + તેલ = આખું ચોમાસું ગળે ઊતરે!

ને છેલ્લે —
કડાઈ ધોવાય, તેલ ઠરે, રસોડું સૂનું થાય,
બારીમાં વરસાદ હજીય એનું એ જ ગાય;
પણ જીભને ટેરવે બેઠું છે એક ભજિયું —
જે કદી તળાયું જ નહોતું,
જે કદી ખવાશે નહીં,
જે કાયમનું ગરમાગરમ રહેશે
આપણી ભૂખની કડાઈમાં...

— ર.પા.ને અંજલિ

*

આ ગીતમાં ર.પા.ની જે ખાસિયતો જાળવી છે:

**(૧) ધ્વનિ-શબ્દોની રમત** — ટપ્ ટપ્, છમ્ છમ્, લળક લળક, કચ કચ — જેમ એમના 'ટીપાં, છાંટા, ચૂવા, વાછંટ, ધાર, ધધૂડા, ધોરિયા, ધોધંધોધા' માં.

**(૨) રોજિંદી ક્રિયાને કોસ્મિક સ્તરે લઈ જવી** — 'બટાકું + બેસન + તેલ = આખું ચોમાસું ગળે ઊતરે' — જેમ એમણે કાગડો મરવાની કે ઝાડ કૂદવાની સામાન્ય ઘટનાને કોસ્મિક બનાવી.

**(૩) અંતે એક metaphysical turn** — ન ખવાયેલું ભજિયું જે કાયમનું ગરમાગરમ રહે — આ ર.પા.નો સિગ્નેચર છે ('રેતીમાં રેતી છંછેડનાર મૂરખ' જેવો).

**(૪) સંવાદાત્મક છટા** — 'કોણ કહે છે?', પ્રશ્નો, પડકારો — ર.પા.ની ગઝલોનો મિજાજ.

ચોમાસું + ભજિયાં — બે ગુજરાતી નસોમાં વહેતી વસ્તુઓને એક જ કવિતામાં ઘૂંટી છે.