મોજાંની મહાભારત

મોજાં પર એક ગીત, ર.પા.ની શૈલીમાં — પણ થોડું જુદા ઢાળે. એમની રચનાઓમાં પ્રાયઃ ગામડું, સોનલ, દરિયો, વગડો આવે છે; અહીં શહેરી-ઘરેલુ પરિવેશ રાખીને એમની પ્રયોગશીલ ભાષા, રમતિયાળ લય, અને 'જે નથી' એને કવિતાનું પાત્ર બનાવવાની એમની ખાસિયત જાળવવાની કોશિશ કરું છું:

**મોજાંની મહાભારત**

ડાબું મળે તો જમણું ખોવાય, ને જમણું મળે તો ડાબું —
આ મોજાં છે કે જન્મોજનમનો કોયડો?
કોણ કહે છે સંબંધ તો બે જણનો હોય?
પૂછો મોજાંને — એ તો એકલાં એકલાં જ ઊગે છે ડ્રોઅરમાં!

વૉશિંગ મશીન નામનો જાદુગર
દર રવિવારે એક મોજું ગળી જાય
ને એનું કોઈ એફ.આઈ.આર. થતું નથી;
બીજું મોજું બેવાનું અનાથ,
છેવટે ધૂળ ખાતી પોતળી બને.

છિદ્ર પડે તો સંતાડાય અંગૂઠે,
ગંધ આવે તો મઢાવી દેવાય બૂટમાં;
પણ ખોવાઈ જાય ત્યારે —
ત્યારે તો આખું ઘર ઊથલાવી મારો,
ને જડે ક્યાંથી?
મોજાંને તો કેડી ફૂટી નીકળે છે,
બે તસુના વણાટમાં આખો વગડો!

એક કબાટ — એમાં સત્યાવીસ મોજાં,
તેરનાં જોડાં બનતાં નથી;
હે ગણિતશાસ્ત્રીઓ! લ્યો આ દાખલો —
સમ સંખ્યા ઓગળી જાય છે વિષમમાં
કોઈ કરે હિસાબ?

કહો, આમાંથી કવિતા શી રીતે નીકળે?
નીકળે, સાવ નીકળે —
કારણ કે ખોવાયેલું મોજું
એ તો આપણો જ એક ફાંટો,
જે ક્યાંક ને ક્યાંક
હજી ય કોઈની પાનીએ પહેરાતું હોય!

— ર.પા.ને અંજલિ (originally composed)

આ મારો પ્રયાસ છે — ર.પા.ની ત્રણ ખાસિયતો જાળવીને: (૧) રોજિંદી વસ્તુને અણધારી ગરિમા આપવી (એમણે કાગડાને, ઝાડને, આંગળીને કરેલું), (૨) પ્રશ્ન-ઉત્તરની રમતિયાળ છટા ('કાઈપો!' જેવી), અને (૩) "જે ખોવાય છે તે આપણો જ ફાંટો છે" — એ ર.પા.ની ખાસ ફિલોસોફી ('મારામાંથી એક મારો જ ભયભીત ફાંટો રે ફાંટો'). શૈલી એમની, પણ મિજાજ શહેરી-વિનોદી રાખ્યો છે — એમના ગ્રામીણ-ઊર્મિપૂર્ણ મિજાજથી જુદો.