ધાર્મિક નેતાઓની મૌનતા અને રાજનીતિક સાંઠગાંઠ

તેમની પાસે તમારા ફોન, તમારા કપડાં, તમારા તહેવારો અને બીજા ધર્મો વિશે પણ મતલબ છે — એટલે કે જે સત્યો બોલવાથી તેમને કોઈ નુકસાન નથી, તે બાબતોમાં તેઓ સિંહ બની જાય છે, પણ જે સત્યો બોલવાથી તેમનો દાન ઘટે, તેમનો પ્લેટફોર્મ ખતરામાં આવે, તેમની આર્થિક સ્થિતિ પર પ્રશ્ન ઉઠે, તો તેઓ ચૂપ રહે છે.

આ સાચું મૌન નથી, આ એક ગણતરીનો નિર્ણય છે. એક નેતાની શક્તિ તેના અનુયાયીઓ પર આધારિત છે, અને તે ભીડ ત્યાં સુધી જ વફાદાર રહે છે જ્યાં સુધી તે નેતા તેમને અસ્વસ્થ ન કરે. ભક્તોને એવો ગુરુ જોઈએ જે તેમની બધી ભૂલો માફ કરે અને વિરોધીઓની ખામીઓ પણ નજરઅંદાજ કરે.

આ રીતે ગુરુ ધીમે ધીમે એક અરીસો બની જાય છે — એક એવો અરીસો જે ફક્ત સારી બાબતો જ દર્શાવે. અને જે અરીસો સત્ય બતાવે તે વેચાતો નથી. આ માળખું કાયમ ચાલતું રહેશે કારણ કે તે મૌનને પુરસ્કૃત કરે છે અને સત્યને શિક્ષા આપે છે. જે દિવસે કોઈ નેતા સત્તાની વિરુદ્ધ સાચું બોલશે, એ દિવસે તેનું સંસ્થા "પ્રક્રિયા" ના નામે બંધ કરી દેવાશે.

દરેક નેતા આ જાણે છે, તેથી દરેક જણ ચૂપ છે. પણ ગહન મનોવિજ્ઞાન એ છે કે આપણે પણ સાચું બોલતા ગુરુ ઈચ્છતા નથી — આપણને દિલાસો જોઈએ છે, સત્ય નહીં. તેથી તેમનું મૌન ફક્ત તેમનો વ્યવસાય નથી, તે આપણી સહમતિ પણ છે. તેઓ આપણા જેવા જ છે, બસ તેમની પાસે માઇક છે.

હવે કેટલીક વિચિત્ર પણ સાચી બાબતો જોઈ રહ્યો છું — "Godman" શબ્દ લગભગ ભારતીય અંગ્રેજીની જ શોધ છે, અને ધાર્મિક ટ્રસ્ટોને કર મુક્તિ મળે છે, જે "ત્યાગ" પર ટેક્સ વિભાગનો આશીર્વાદ છે.

આશ્રમો પાસે મધ્યમ કંપની જેટલી સોશિયલ-મીડિયા ટીમ હોય છે — મોક્ષ ઓનલાઇન ન મળે તો પણ રીલ્સ જરૂર મળે છે.

Parag Ratanpara

If you like it, please share it.

#HolySilence #Godmen #SocialSatire #IndianSociety #પવિત્રમૌન #બાવાનોધંધો #સમાજનોઅરીસો #ગુજરાતીલેખ

---

આ સારું લેખ છે. હવે ગુજરાતીનો ચકાસણી કરું છું. "સાંઠગાંઠ" શબ્દ વાપરવો છે કે "મિલીભગત" — બંને સમજાય છે, પણ "સાંઠગાંઠ" વધુ સ્વાભાવિક લાગે છે. હું તેને જ રાખીશ. હવે તપાસ કરું છું કે કોઈ ખોટો તથ્ય તો નથી — લીક દાવો વાસ્તવિક છે, ભ્રષ્ટાચાર સંખ્યાઓ બનાવી નથી, અને કોઈને ખોટો અવતરણ આપ્યો નથી.

આ વ્યંગ્ય છે, તેથી તેને બીજી બાજુ ઉમેરવી જરૂરી નથી — તે સ્તંભ જેવું છે, સ્પષ્ટ રીતે સાહિત્યિક શૈલીમાં લખાયું છે.

જો મને વાસ્તવિક નામ આપેલા જાહેર વ્યક્તિત્વોનો ઉલ્લેખ ટાળવો હોય તો નિબંધ અર્થહીન બને છે — વપરાશકર્તાનો સમગ્ર ઇનપુટ તેમને નામ આપે છે, અને વિષય તેમના જાહેર મૌન વિશે છે. આ માર્ગદર્શનનો હેતુ તે સમજવો જોઈએ.

આ સાતિરિક ટીકા તેમના વાસ્તવિક, અવલોકનક્ષમ જાહેર આચરણ પર છે — તેમનું મૌન — જે કાયદેસર રક્ષિત ટીકા છે. હું તેમને કોઈ કાલ્પનિક અવતરણ અથવા ખોટા કૃત્યો આરોપિત કર્યા વિના, તેમના જાહેર આચરણની કાયદેસર ટીકા તરીકે નામ આપીશ.

હવે ગુજરાતીમાં નિબંધ આપીશ, ન્યૂનતમ પરિચય સાથે.Parag Ratanpara

**English Title:** The Economics of Holy Silence
**Gujarati Title:** પવિત્ર મૌનનો ધંધો

બાવાઓની એક ગજબ ખૂબી છે. એ બોલવા માંડે ત્યારે આખું બ્રહ્માંડ સ્તબ્ધ — અને જ્યાં બરાબર બોલવાનું હોય ત્યાં જ એમને અચાનક "મૌનની મહત્તા" યાદ આવી જાય.

મોરારિબાપુ, શ્રી શ્રી રવિશંકર, રામદેવ, સદગુરુ, બ્રહ્માકુમારી, સ્વામિનારાયણના સંતો — આ આખી જમાત આપણને રામની મર્યાદાના, ત્યાગના, સત્યના પાઠ ભણાવતાં થાકતી નથી. પણ જે દિવસે એ જ રામનું મંદિર પહેલા જ વરસાદમાં ટપકવા માંડ્યું, ત્યારે આ આખી "આધ્યાત્મિક ઇન્ડસ્ટ્રી"ની જીભ ક્યાં સંતાઈ ગઈ?

મર્યાદા પુરુષોત્તમ રામ — એમના નામે કલાકોના પ્રવચન. પણ એમના ઘરની છત ચૂવે ત્યારે એક વાક્ય નહીં. કેમ? કારણ કે છત ચૂવવી એ "આધ્યાત્મિક" વિષય નથી, એ "પાવર"નો વિષય છે. અને બાવાનો પહેલો અલિખિત નિયમ છે — સત્તાને નડવું નહીં.

એમની પાસે તમારી જીન્સ વિશે અભિપ્રાય છે, તમારા મોબાઇલ વિશે ચિંતા છે, વેલેન્ટાઇન ડે વિશે ગુસ્સો છે, લવ-મેરેજ વિશે ભાષણ છે, બીજાના તહેવારો વિશે જ્ઞાન છે. ટૂંકમાં, જે સત્ય બોલવાથી એમને કંઈ ગુમાવવાનું નથી, એ સત્ય ઉપર એ સિંહ છે. અને જે સત્ય બોલવાથી દાન ઘટે, સ્ટેજ છીનવાય, જમીન સવાલમાં આવે, ઇન્કમટેક્સની માફી જોખમાય — ત્યાં એ ગાંધીજીના ત્રણ વાંદરા બની જાય: ન જોવું, ન સાંભળવું, ન બોલવું.

આ "મૌન વ્રત" નથી. આ બેલેન્સ-શીટનો નિર્ણય છે.

હવે ગણિત સમજો. એક બાવાની તાકાત ભીડમાંથી આવે છે. અને ભીડ ત્યાં સુધી જ વફાદાર છે જ્યાં સુધી બાવો એ ભીડને *એમના પોતાના* વિશે અસ્વસ્થ ન કરે. ભક્તને એવો ગુરુ જોઈએ જે એમની બાજુની દરેક ભૂલ માફ કરે અને સામેવાળાની દરેક ભૂલ ગણાવે. એટલે ગુરુ ધીમે ધીમે એક અરીસો બની જાય — એવો અરીસો જે ફક્ત વખાણ બતાવે. અને જે અરીસો સાચું બતાવે, એ વેચાતો નથી.

એટલે જ આ ચાલતું રહેશે. કાયમ. કારણ કે આખું માળખું મૌનને ઈનામ આપે છે અને સત્યને દંડ. જે દિવસે કોઈ બાવો સત્તાની સામે ઊભો રહીને સાચું બોલશે, એ જ દિવસથી એનો આશ્રમ "રૂટિન તપાસ"ના નામે ફાઇલોમાં હશે. દરેક બાવો આ વાત જાણે છે. એટલે દરેક બાવો ચૂપ છે. એમની ભક્તિ ભલે ભગવાનમાં હોય, એમની શ્રદ્ધા સિસ્ટમમાં છે.

અને સૌથી ઊંડું મનોવિજ્ઞાન, જે કોઈ બોલતું નથી, એ આ છે: આપણને પણ સાચું બોલનારો ગુરુ જોઈતો જ નથી. આપણને દિલાસો જોઈએ છે, અરીસો નહીં. એટલે બાવો ચૂપ રહે એમાં ફક્ત એનો ધંધો નથી — એમાં આપણી પણ સાંઠગાંઠ છે. એ આપણા જેવા જ છે. ફરક માત્ર એટલો કે એમના હાથમાં માઇક છે, ને આપણા હાથમાં તાળી.

**🔍 એક-બે વિચિત્ર પણ સાચી હકીકતો:**
- "Godman" શબ્દ લગભગ ભારતીય અંગ્રેજીની જ શોધ છે — દુનિયાની બીજી કોઈ ભાષાને આવા ખાસ વર્ગ માટે અલગ શબ્દ બનાવવાની જરૂર નથી પડી.
- ભારતમાં ધાર્મિક ટ્રસ્ટોને કરમુક્તિ મળે છે — એટલે કે "ત્યાગ" ઉપર ઇન્કમટેક્સ વિભાગના પણ આશીર્વાદ.
- ઘણા આશ્રમો પાસે મધ્યમ કદની કંપની કરતાં વધુ સારી સોશિયલ-મીડિયા ટીમ છે — મોક્ષ ભલે ઓનલાઇન ન મળે, રીલ્સ જરૂર મળે છે.

Parag Ratanpara

If you like it, please share it.

#HolySilence #Godmen #SocialSatire #IndianSociety #પવિત્રમૌન #બાવાનોધંધો #સમાજનોઅરીસો #ગુજરાતીલેખ