કંઈ ન કરવાનું મીઠું ઝેર

**English Title:** The Sweet Poison of Doing Nothing
**Gujarati Title:** કંઈ ન કરવાનું મીઠું ઝેર

---

૧૯૯૭ની વાત છે. ક્રિસ નામના માણસે પોતાની ટૂંકી બચતમાંથી ૨,૫૦૦ ડોલરના એમેઝોનના શેર ખરીદ્યા. એક વર્ષમાં એ ૨૦,૦૦૦ ડોલર થઈ ગયા. ક્રિસને લાગ્યું — "બહુ થયું, હવે જોખમ ના લેવાય." એણે વેચી નાખ્યા. બાજુમાં પેટ નામનો બીજો શાણો માણસ હતો. એ પણ ૨૦,૦૦૦ ડોલરના શેર ખરીદવાનું વિચારતો હતો, પણ છેલ્લી ઘડીએ "જોખમ છે ભાઈ" કહીને પાછો ફર્યો.

૨૦૨૧માં એ જ ૨૦,૦૦૦ ડોલર ૩૦ લાખ ડોલર (૩ મિલિયન) થઈ ગયા હોત.

હવે મજાની વાત. બંનેએ સરખું જ ગુમાવ્યું. પૈસાની ગણતરીમાં ક્રિસ અને પેટ બંને એક જ ખાડામાં છે. પણ ક્રિસ રોજ રાત્રે પોતાના માથે હાથ મારે છે — "મેં વેચ્યા કેમ?" અને પેટ? પેટ આરામથી ઊંઘે છે. એને તો યાદ પણ નથી કે એણે ક્યારેક એમેઝોન ખરીદવાનું વિચાર્યું હતું.

આનું નામ છે — omission bias. કરેલી ભૂલ ડંખે છે, ન કરેલી ભૂલ ઓશીકું બની જાય છે.

આપણો સમાજ તો આ બાયસનો બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર છે. ગુજરાતી ઘરમાં જુઓ — દીકરાએ ધંધો કર્યો અને ડૂબ્યો, તો આખી નાત જમવા બેસે ત્યાં ચર્ચા થાય: "મેં તો પહેલેથી કહ્યું હતું!" પણ જે કાકા આખી જિંદગી FDમાં પૈસા સડાવીને બેઠા, જેમણે ક્યારેય કોઈ તક લીધી જ નહીં, એ કાકા સમાજમાં "શાણા માણસ" કહેવાય. કાકાએ કંઈ ગુમાવ્યું નથી એવું નથી — કાકાએ તો આખી જિંદગી ગુમાવી છે. પણ કાકાનું નુકસાન દેખાતું નથી, એટલે કાકા સફળ ગણાય.

આપણે ત્યાં કહેવત છે: "ન બોલવામાં નવ ગુણ." વાહ! ચૂપ રહો, કંઈ ન કરો, કોઈ નિર્ણય ન લો — અને સમાજ તમને ડાહ્યા ગણશે. કંઈક કરો અને એ ખોટું પડે, તો તમે "ઉતાવળિયા." એટલે જ આપણા દેશમાં લગ્નમાં છોકરી "ના" પાડે તો વાંક છોકરીનો, પણ ત્રીસ વર્ષ સુધી "જોઈએ છીએ, જોઈએ છીએ" કરીને કંઈ ન કરનાર મામા નિર્દોષ.

ટેનિસ કોચ કેમ પૈસા કમાય છે ખબર છે? એ ફક્ત એક જ વાક્ય કહે છે — "બોલ પર નજર રાખ." કારણ કે માણસની કુદરતી ટેવ સામેવાળા પર નજર રાખવાની છે. આપણે પણ એવા જ છીએ — પોતાના બોલ પર નહીં, પાડોશીના સ્કોરબોર્ડ પર નજર.

અને સૌથી કડવું સત્ય છેલ્લે: સંશોધન કહે છે કે કરેલી ભૂલનો પસ્તાવો ટૂંકા ગાળાનો હોય છે, પણ ન કરેલા કામનો પસ્તાવો જિંદગીભર સાથે રહે છે. એટલે કે પેલા FDવાળા કાકા સિત્તેર વર્ષે હિંચકે બેસીને વિચારશે — "મેં ધંધો કર્યો હોત તો?" "મેં એ છોકરીને પ્રપોઝ કર્યું હોત તો?" "મેં અમેરિકા જવાની તક લીધી હોત તો?"

પણ ત્યાં સુધીમાં હિંચકો જ બાકી રહ્યો હશે.

**Real but Weird Facts:**
- ૧૯૯૮માં એમેઝોનમાં રોકેલા $૨૦,૦૦૦ મે ૨૦૨૧માં $૩૦ લાખથી વધુ થયા હોત — છતાં એમેઝોન ૨૦૦૩ સુધી નફો કરતી જ નહોતી!
- મનોવિજ્ઞાન કહે છે કે મરણપથારીએ પડેલા લોકોને "કરેલા કામ" કરતાં "ન કરેલા કામ"નો પસ્તાવો વધુ થાય છે.
- કરેલી ભૂલ (commission) ટૂંકા ગાળે વધુ ડંખે, પણ ન કરેલી ભૂલ (omission) લાંબા ગાળે વધુ ડંખે — એટલે "કંઈ ન કરવું" એ ધીમું ઝેર છે.

---

**Parag Ratanpara**

If you like it, please share it.

#OmissionBias #RegretPsychology #InvestingWisdom #BehavioralEconomics #પસ્તાવો #ગુજરાતીનિબંધ #જિંદગીનુંગણિત #સમાજદર્પણ