વિદેશીઓ કેમ ભાગે છે? — એક વ્યંગ

# વિદેશીઓ કેમ ભાગે છે? — એક વ્યંગ

**— પરાગ રતનપરા**

---

અઢાર મહિના પહેલાંની વાત છે. ત્યારે ભારત "સોનાની લંકા" હતું. વિદેશી રોકાણકારો — જેમને આપણે પ્રેમથી FPI કહીએ છીએ — લાઇન લગાવીને ઊભા હતા. હાથમાં ડોલરની થેલીઓ, આંખોમાં ચમક, અને હોઠ પર એક જ વાક્ય: "India is the story!"

આજે એ જ ભાઈઓ બેગ ભરીને ભાગી રહ્યા છે. ૪૫ અબજ ડોલર લઈને. ઓક્ટોબર ૨૦૨૪થી સતત. જાણે કોઈએ થિયેટરમાં આગ લાગવાની અફવા ફેલાવી હોય.

પ્રશ્ન એ છે કે — ભાઈ, ગઈકાલે જે છોકરી પર તમે વારી ગયા હતા, આજે એ જ છોકરીમાં શું ખરાબી દેખાઈ ગઈ? છોકરી તો એની એ જ છે. મેકઅપ પણ એવો જ છે. તો પછી?

જવાબ સાદો છે: ગઈકાલે બાજુના ગામની છોકરી — ચીન — રિસાઈને બેઠી હતી. કોરિયા સાંકડી ગલીમાં રહેતી હતી. તાઇવાનના ઘરે રોજ ઝઘડા થતા. બ્રાઝિલ અને સાઉદી તો ખાલી "કોમોડિટી" નામની ચા વેચતા. એટલે વિદેશી મુરતિયાઓ પાસે એક જ વિકલ્પ હતો — ભારત. અને જ્યારે વિકલ્પ એક જ હોય, ત્યારે ભાવ આસમાને જાય. આપણે EM સરેરાશ કરતાં ૧૦૦ ટકા પ્રીમિયમ પર વેચાતા. ગર્વથી.

આજે ચીન સમજદાર થઈ ગયું છે. કોરિયામાં સુધારા ચાલે છે. તાઇવાનના ઘરે સેમીકન્ડક્ટરનો ચૂલો સળગે છે. જાપાનની વહુ પણ હવે કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ શીખી ગઈ છે. એટલે મુરતિયાઓ કહે છે — "ભાઈ, હવે આપણે પણ બીજી છોકરીઓ જોઈએ તો ખરા!"

અને આપણે? આપણે હજી એ જ જૂનું ગીત ગાઈએ છીએ: "ભારત ચમકે છે, ભારત ઊભું થઈ રહ્યું છે, ભારત ૨૦૪૭માં વિકસિત થશે..." અરે ભાઈ, ૨૦૪૭ સુધી તો એ મુરતિયો બીજી ત્રણ છોકરીઓ સાથે સંસાર માંડી ચૂક્યો હશે!

વિદેશી રોકાણકારો હવે પૂછે છે: "૧૦-૧૫ ટકાની કમાણી વૃદ્ધિ માટે અમે ૨૦ ગણું PE કેમ ચૂકવીએ?" સવાલ વાજબી છે. તમે પાણીપુરીની લારી પર ઊભા રહીને પાંચ રૂપિયાની પાણીપુરી માટે પચાસ રૂપિયા આપો ખરા? ના. તો પછી વોલ સ્ટ્રીટનો ફંડ મેનેજર કેમ આપે?

અને આપણી હાલત જુઓ. IT વાળા કહે છે — "AI આવી ગયું, નોકરી ગઈ." પ્રાઇવેટ બેંકો કહે છે — "સરકારી બેંકો પાછી જાગી ગઈ." કન્ઝ્યુમર સ્ટેપલ્સ વાળા કહે છે — "લોકો હવે સાબુ-તેલ પણ ઓછું વાપરે છે." ફાર્મા કહે છે — "જેનેરિક હવે જૂનું થયું, બાયોસિમિલર લાવો." દરેક સેક્ટર રડે છે. અને આપણે પૂછીએ છીએ — "કમાણી ક્યાંથી વધશે?" ભગવાન પાસેથી?

સૌથી મોટી મજાક તો આ છે: આખી દુનિયા AI, EV, રિન્યુએબલ, રોબોટિક્સ, સેમીકન્ડક્ટરમાં દોડી રહી છે. અને આપણે? આપણે હજી "ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ"ની ચર્ચા કરીએ છીએ. ચીનમાં એક ફેક્ટરી ત્રણ મહિનામાં ઊભી થાય છે. આપણે ત્યાં ત્રણ મહિનામાં તો NOC પણ નથી આવતું. "ચાઇના પ્લસ વન" વાળી ગાડી આપણા સ્ટેશને ઊભી તો રહી, પણ આપણે ટિકિટ લેવા લાઇનમાં જ ઊભા હતા. ગાડી ઉપડી ગઈ. વિયેટનામ બેસી ગયું.

AIનો ડર તો જુદો છે. આપણો આખો ધંધો "કલાકના હિસાબે માણસ વેચવાનો" છે. બેંગલોરમાં બેઠેલો એન્જિનિયર કેલિફોર્નિયાના ક્લાયન્ટ માટે કોડ લખે. સસ્તો માણસ, મોંઘો બિલ. પણ હવે ChatGPT નામનો એક જણ આવ્યો છે — એ કલાકના નહીં, સેકન્ડના હિસાબે કામ કરે છે. અને પગાર? ઝીરો. તો આપણું બિઝનેસ મોડેલ ક્યાં ગયું? દરિયામાં.

છતાં — અને આ ભાગ મહત્ત્વનો છે — જ્યારે બધા એક જ દિશામાં ભાગે, ત્યારે સમજી લેવું કે સાચી દિશા એની વિરુદ્ધ છે. શેરબજારનો આ નિયમ છે. જ્યારે પાનના ગલ્લે બેઠેલો માણસ પણ કહે કે "ભારત ગયું," ત્યારે સમજવું કે ભારત આવવાની તૈયારીમાં છે. નેગેટિવ સેન્ટિમેન્ટની ટોચ એ ખરીદીની તળેટી હોય છે.

ભારત ઇનોવેટ નથી કરી શકતું એવું કહેનારા ભૂલે છે કે આ એ જ દેશ છે જેણે શૂન્યની શોધ કરી હતી. સમસ્યા ઇનોવેશનની નથી, વાર્તા કહેવાની છે. આપણે વાર્તા ભૂલી ગયા છીએ. અને બજાર વાર્તા પર ચાલે છે, આંકડા પર નહીં.

સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪નું એ શિખર પાછું ક્યારે આવશે? કદાચ જલ્દી નહીં. પણ એટલું નક્કી — જે દિવસે છાપામાં "ભારત પૂરું થયું" એવા મથાળાં છપાશે, એ દિવસે શાણો માણસ ખરીદવાનું શરૂ કરશે.

બાકી તો — મુરતિયાઓ આવે છે, જાય છે. છોકરી એની એ જ રહે છે. બસ, મેકઅપ ક્યારેક ઓછો, ક્યારેક વધારે.

---

## સરળ ભાષામાં સમજૂતી

આ લેખ શું કહે છે એ બહુ સાદી ભાષામાં સમજીએ:

**૧. FPI એટલે શું?** વિદેશી રોકાણકારો — એવા લોકો જે બહારના દેશોમાંથી આવીને ભારતના શેરબજારમાં પૈસા રોકે છે.

**૨. પહેલાં શું થયું હતું?** દોઢ વર્ષ પહેલાં આ લોકો ભારતને બહુ પસંદ કરતા હતા. કારણ કે બીજા દેશો — ચીન, કોરિયા, તાઇવાન — દરેકમાં કોઈ ને કોઈ સમસ્યા હતી. એટલે ભારત જ એકમાત્ર સારો વિકલ્પ લાગતો હતો. ભારતના શેર મોંઘા હોવા છતાં લોકો ખરીદતા.

**૩. હવે શું બદલાયું?** બીજા દેશોની સમસ્યા ઓછી થઈ. ચીન હવે સ્થિર છે, કોરિયામાં સુધારા થઈ રહ્યા છે, તાઇવાન સેમીકન્ડક્ટર (કમ્પ્યુટર ચિપ) બનાવવામાં આગળ છે. એટલે વિદેશીઓ પાસે હવે બીજા વિકલ્પો છે.

**૪. ભારતની તકલીફ શું?** ભારતની કંપનીઓની કમાણી ધીમી વધે છે — ફક્ત ૧૦-૧૫%. પણ ભાવ બહુ ઊંચા છે. કોઈ પણ સમજદાર રોકાણકાર પૂછે — "આટલી ઓછી વૃદ્ધિ માટે આટલા ઊંચા ભાવ કેમ આપું?"

**૫. AIનો ડર:** ભારતની IT કંપનીઓનો ધંધો માણસોને કલાકના હિસાબે વેચવાનો છે. પણ હવે AI એ જ કામ મફતમાં કરી શકે છે. એટલે આખો ધંધો જોખમમાં છે.

**૬. આશાનું કિરણ:** લેખક કહે છે કે જ્યારે બધા એક સાથે નિરાશ થાય, ત્યારે એ જ સમય ખરીદીનો હોય છે. એટલે જે લોકો અત્યારે ભારત છોડીને ભાગી રહ્યા છે, તેઓ કદાચ ભૂલ કરી રહ્યા છે.

**ટૂંકમાં:** ભારત પહેલાં "એકમાત્ર સુંદર છોકરી" હતું એટલે બધા પાછળ ભાગતા હતા. હવે બીજી છોકરીઓ પણ સુંદર દેખાવા લાગી છે, એટલે ભારતનો ભાવ ઘટ્યો છે. પણ ભારત ખરાબ થઈ ગયું નથી — બસ, સ્પર્ધા વધી છે.