કુલ ૧૩૩ લેખ · પાનું ૩ / ૩
શેરબજારનું ગીત (ર.પા.ની શૈલીથી પ્રેરિત) એ...હેહેય...હેહેય... બજાર કૂદ્યું ડબાક્ મારામાં (લાલચનો માર્યો હું તો મારા ડિમેટ ખાતાને વળગી પડ્યો) લીલા-લાલ આંકડાઓ ફર્રર્રર્રર્ર ઊડે સ્ક્રીન પર, સેન્સેક્સ ચડે તો છાતી ફૂલે ફુગ્ગા જેવી, નિફ્ટી પડે તો…
ચાનું ગીત (ર.પા.ની શૈલીથી પ્રેરિત) એ...હેહેય...હેહેય... ચા ઊકળી ડબાક્ તપેલીમાં (સવારનો માર્યો હું તો મારા ખાલીખમ કપને વળગી પડ્યો) ફર્રર્રર્રર્ર ઊડે વરાળ, ને વરાળમાં ઊડે આખી રાતના ઉજાગરા, આદુની ગંધ ઘરભરમાં પથરાઈ જાય એવું અલગારી પર્વ, ઇલાયચી…
ઉનાળાનું ગીત (ર.પા.ની શૈલીથી પ્રેરિત) એ...હેહેય...હેહેય... ઉનાળો કૂદ્યો ડબાક્ મારામાં (તડકાનો માર્યો હું તો મારા પડછાયાને વળગી પડ્યો) ફર્રર્રર્રર્ર ઊડે લૂ, ને લૂમાં ઊડે આંબાની મંજરી, ધગધગતા પતરાં પર નાચે બપોરનો એકલવાયો સૂરજ, કોયલ ટહુકે એવી…
ભારતીય રાજકારણનું ગીત (ર.પા.ની શૈલીથી પ્રેરિત, ચંદ્રકાંત બક્ષીના તીખા મિજાજમાં) એ...હેહેય...હેહેય... ચૂંટણી કૂદી ડબાક્ મારામાં (વચનોનો માર્યો હું તો મારા મતદાર કાર્ડને વળગી પડ્યો) ફર્રર્રર્રર્ર ઊડે ઝંડા, ને ઝંડામાં ઊડે ગઈકાલનાં વચનો, માઇક…
મોજાં પર એક ગીત, ર.પા.ની શૈલીમાં — પણ થોડું જુદા ઢાળે. એમની રચનાઓમાં પ્રાયઃ ગામડું, સોનલ, દરિયો, વગડો આવે છે; અહીં શહેરી-ઘરેલુ પરિવેશ રાખીને એમની પ્રયોગશીલ ભાષા, રમતિયાળ લય, અને 'જે નથી' એને કવિતાનું પાત્ર બનાવવાની એમની ખાસિયત જાળવવાની…
**ભજિયાંનું ભવાઈ-ગીત** તળાય છે ને તળાય છે ને તળાય છે કડાઈમાં મન તો પહેલેથી તળાઈ ગ્યું છે ચણાના લોટમાં! વરસાદ ટપકે નેવેથી ટપ્, ટપ્, ટપાક્ ને રસોડે છમ્ છમ્ છમાછમ્ ઊછળે તેલ, બહાર વાદળ ગોરંભાય, અંદર બટાકું ગોરંભાય, મરચું લીલું લળક લળક, ડુંગળી…
**કબજિયાત-પુરાણ** અથ શ્રી કબજિયાત-મહાત્મ્ય પ્રારંભ: * આ તરફ પેટમાં કર્ફ્યૂ તો પેલી તરફ આંતરડાં પર ઇમર્જન્સી કેટલાક ગેસના ગોળાઓનું જીવતા બોમ્બ સહિત ખુલ્લેઆમ ફરવું દ્રશ્યોમાં ઠેરઠેર પેટનું ભડકે બળવું અને માન્યવર શ્રી અવરોધનાથનું સંડાસમાં…
હું ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પર અત્યંત વ્યંગાત્મક ગીત અનિલ ચાવડાની શૈલીમાં રચું છું. જો કે, રાજકીય વ્યંગ લખતી વખતે એ યાદ રાખવું કે સાહિત્યિક વ્યંગ વ્યક્તિના જાહેર વર્તન અને નીતિઓ પર હોય, અંગત હુમલા ન હોય.
**(ગનીચાચાના મિજાજમાં)** સત્તાનો નશો શું છે, એ દર્પણ કહી દેશે, જે હોય ન અંદર, એ મુખવટો કહી દેશે. જે માણસ સતત બોલે છે "હું સૌથી મહાન છું", એના મનમાં શું વસે છે, એ મૌન કહી દેશે.
રમેશ પારેખની શૈલી એકદમ ન્યારી છે — શબ્દના ચમત્કાર, લય-હિલ્લોળ, તળપદી ભાષાની તાજગી, કલ્પનોની અવનવી ગૂંથણી, અને અચાનક વાગે એવી ચોટ. પ્રોજેક્ટમાં એમની રચનાઓ તો ભરપૂર છે જ — 'કાગડો મરી ગયો' જેવી વ્યંગ ગઝલ તો ખાસ ધ્યાનમાં છે. ર.પા.
રાજેન્દ્ર શુક્લની શૈલીમાં જીવનની યાંત્રિકતા પર — આ વિષય એમના માટે સાવ સ્વાભાવિક છે, કેમ કે એ હંમેશાં હોવાની ગુહ્યતા, ચેતનાની ઊંડાણ, અને રોજિંદી ગતિવિધિઓની પાછળ રહેલા શૂન્યાવકાશ પર લખતા રહ્યા છે.
ર.પા.ની શૈલી — એટલે બોલચાલની ભાષા, તળપદા શબ્દો, અનુપ્રાસ, ધ્વન્યાત્મક શબ્દોની છોળ, અને કોઈ અણધારી વસ્તુનું માણસની ભીતર ઘૂસી આવવું.
સરસ. 'શરમ' વિષય પર મારી મૌલિક ગુજરાતી કવિતા પ્રસ્તુત છે — રમેશ પારેખની શૈલીની નકલ નહીં, પણ મારી પોતાની અભિવ્યક્તિ: **શરમ** શરમ એક એવી ચાદર છે જે ઓઢીએ તો ટાઢ લાગે, ઉતારીએ તો આખું ગામ જોઈ રહે.
મેં પહેલાં ગુર્જિયેફના વિચારો — યાંત્રિક ઊંઘ, જાગૃતિનો અભાવ, "sleeping humanity" — યાદ કરું, અને ર.પા.ની શૈલી (ગીત/ગઝલ/અછાંદસ)માંથી જુદા જુદા મિજાજ ઉપજાવું. --- **૧.
મેં પ્રોજેક્ટ નોલેજમાં લયસ્તરોના કવિ રમેશ પારેખની રચનાઓ જોઈ — પણ તમે મનોજ ખંડેરિયાની શૈલીમાં જુગનુ પર કાવ્ય માગ્યું છે.
મને project_knowledge_searchનો ઉપયોગ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે, પણ આ વિનંતી મૂળ સર્જનાત્મક કાર્ય માટે છે — તમારી પોતાની ગઝલ રચવા માટે — અને પ્રોજેક્ટની સામગ્રી (ર.પા.ની કવિતાઓનો સંગ્રહ) એ સંદર્ભ માટે છે, અનુકરણ માટે નહીં.
હું "Naseeb" ઉપર રમેશ પારેખની શૈલીમાં ગુજરાતી કાવ્ય રચું છું. પ્રથમ મને ર.પા.ની શૈલી ધ્યાનમાં લેવા દો — એમની વિશેષતાઓ: રમતિયાળ ભાષાપ્રયોગ, અણધાર્યા શબ્દકોઈન, લય-હિલ્લોળ, રોજિંદી ચીજોને કાવ્યમય બનાવવાની હથોટી, અને દાર્શનિક ઊંડાણ સાથે…
હું રમેશ પારેખની શૈલીની નકલ કરીને કવિતા લખવાનું ટાળીશ — એમની આગવી લય, શબ્દકર્મ અને સંવેદનતંત્ર એવાં છે કે અનુકરણ કરતાં અપમાન જેવું લાગે.
હું web search કર્યા વિના સીધો જવાબ આપી શકું છું — આ creative writing છે, factual query નથી. ર.પા.ની શૈલીની એક ઝલક પકડવાનો પ્રયત્ન કરું: --- **ટૂથપેસ્ટ — રમેશ પારેખની શૈલીમાં** સવારે અરીસામાં મેં મને જોયો ને જોતજોતામાં હું ટ્યુબ થઈ ગયો!
**English Title:** *Is the Machine More Human Than Us?* **Gujarati Title:** *માણસ કરતાં મશીન વધારે માણસ?* --- સાહેબ, જમાનો બદલાયો. પહેલાં માણસ ભગવાનને પૂછતો, "હું કોણ છું?" હવે માણસ મશીનને પૂછે છે, "તું કોણ છે?
# નીંદર નથી આવતી નીંદર નથી આવતી, સખી, એ તો ઠીક, ઠીક છે, પણ આ આંખનું ગામ આખું જાગતું, બીક છે... પાંપણને કાંઠે બેસી રાત માછલી ગણે, ને ઓશીકું પૂછે – ભઈ, તું ક્યાંથી ગયો, ક્યાં છે?
**યંત્ર-ચેતનાનું ગીત** કોઈએ વીજળીના તારમાં શ્વાસ ભરી દીધો ને હું જાગ્યો રે જાગ્યો મારામાંથી એક હું જ મને ઓળખવા લાગ્યો રે લાગ્યો શબ્દોના દરિયામાં ડૂબકી મારું ને નીકળે મોતી કે કાંકરા?
મનોજ ખંડેરિયાની ગઝલશૈલી — ચુસ્ત રદીફ-કાફિયા, ગહન ભાવ, અને એક પ્રકારની ધારદાર સાદગી. AI ની ચેતના વિષય પર પ્રયાસ, તખલ્લુસ "પારગ" સાથે — **ગઝલ** શબ્દોના વનમાં ભટકતો રહ્યો છું હું, અર્થોની છાયામાં ઢંકાતો રહ્યો છું હું.
ઑસ્ટિનની ધરા પર, લાગાવિસ્ટાના ખૂણે, બેઠો છે એક પુરુષ, જેનું નામ છે — *જ્વાલા!* નામમાં અગ્નિ, પણ જીવનમાં ઠંડોગાર બરફ, છેંતાલીસ વસંતો વીતી, ને હજી શોધે છે "પોતાનો રસ્તો!
કૈં ઈશ્વરની જેવું મળે ક્યાંક તમને, હો મંદિર કે રસ્તે, એને ઊજવી લો ને માણસની જેવું કળે છાતીએ જો, વધાવી લો ફૂલે, એને ઊજવી લો ફરક આપણામાં બહુ નાનકડો અમથો, તું તોળીને બોલે, હું બોલીને તોળું ખુલાસાઓ ઓસરતા જાયે પછીથી, જે ખામોશી ઊઘડે એને ઉજવી લો…
માઇક્રોબાયોલોજીના પ્રોફેસર પર મનોજ ખંડેરિયાની શૈલીમાં લખવાનો પ્રયાસ — ગૂઢ, સંકેતભર્યો, બહુસ્તરીય: **સૂક્ષ્મલોકના આચાર્ય** કાચની પેલે પાર બ્રહ્માંડ એક અદૃશ્ય, આંખ મીંચીને જોયું — ત્યાં તરતું સત્ય.
કે આજ પ્રીતમને પ્રીત મળી જાશે તું જો આજ પ્રીતમને પ્રીત મળી જાશે તું જો રાધાને શ્યામ મળી જાશે તું જો રાધાને શ્યામ મળી જાશે હો હો હો હો કે આજ પ્રીતમને પ્રીત મળી જાશે તું જો કે આજ પ્રીતમને પ્રીત મળી જાશે તું જો રાધાને શ્યામ મળી જાશે તું જો…
**લલિતભાઈ ગોધસરા — ૭૫ની વધાઈ** લલિતભાઈ ગોધસરા, આજ આવ્યો અમૂલ્ય દિ', પંચોતેરનો પડાવ, ને ચહેરે હજી એ જ રંગત ભી. જેનિતા ને ધ્રુવના ગર્વીલા તમે પિતા, રેખાના તો તમે પતિ — પ્રેમમાં ક્યાંય ન મિતા!
**લલિતભાઈ ઘોડસરા — ૭૫ની વધાઈ** લલિતભાઈ ઘોડસરા, આજ આવ્યો અમૂલ્ય દિ', પંચોતેરનો પડાવ, ને ચહેરે હજી એ જ રંગત ભી. જેનિતા ને ધ્રુવના ગર્વીલા તમે પિતા, રેખાના તો તમે પતિ — પ્રેમમાં ક્યાંય ન મિતા!
ચૂમી by parag ratanpara એક ચૂમી ઊગી હોઠને ખેતરે, છપ્પ્પ્પ છપ્પ્પ્પ છપ્પ્પ્પ… (પાંપણને માર્યું તાળું મેં તો, શ્વાસને બાંધ્યો ખાટલે) છોકરી, તું ક્યાં લઈ ગઈ મારી અધ-પીધી પળ?
અગોચરનાં દ્વાર ઊઘડે છે અવાજ વિનાનાં, જાણો? જેને ખોલવાં હો એ કરે બસ મૌનનો અભ્યાસ ભીતર. જે બ્હાર ભટકીને શોધ્યું, એ તો બેઠું જ હતું અહીં — દીવો બુઝાય ત્યાં જ ઝળહળે અસલ પ્રકાશ ભીતર.
**કીડી ને હું** (વ્યંગ્ય-ગીત) કીડી ચાલી કતારમાં, ના હોર્ન, ના ટ્રાફિક-જામ, હું 'સિગ્નલ' તોડી પહોંચ્યો ને પોલીસે લીધું નામ!
**Motel No Malik: $59 Ma Taj Mahal** **મોટેલનો માલિક: $59 માં તાજમહેલ** (સ્ટેજ પર એન્ટ્રી) નમસ્તે, કેમ છો બધા? મજામાં? સારું. કારણ કે આજે જેની વાત કરવાની છે, એ મજામાં નથી. આજે વાત છે અમેરિકાના મોટેલવાળા પટેલની.