કુલ ૧૩૩ લેખ · પાનું ૨ / ૩
**— પરાગ રતનપારા** --- એક બેરલ. બસ એક બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ. કાળું. ચીકણું. બદબૂદાર. પણ આ જ બેરલમાંથી નીકળે છે હજારો વસ્તુઓ. તમારી કાર ચાલે છે આનાથી. તમારો ફોન કવર બને છે આમાંથી. તમારા ખેતરમાં ખાતર પડે છે — એ પણ આમાંથી. ચાલો જોઈએ.
# ગુજરાતી શીર્ષક: "AI ૨૦૨૬: જ્યારે મશીનો વિચારવા લાગ્યા અને માણસો સૂવા લાગ્યા" --- **લેખક: પરાગ રતનપરા** --- ભાઈઓ અને બહેનો, નમસ્તે!
**૧.** ક્ષણોને તોડતાં તૂટી ગયો હું સાવ કાચ જેમ, હવે ટુકડાઓ વીણું છું, જીવું છું આજ ફેમ. **૨.** સમયના ચાકડે ઘડાઈ ગઈ જિંદગીની માટી, હજી ઓઝલ છે જાણે કુંભારની આંખ વ્યાકુળ સાટી. **૩.
એક માણસ ટેબલ પર બેઠો છે. તેની સામે બિલ પડ્યું છે. તે જોઈ રહ્યો છે. કંઈ બોલતો નથી. પણ તેના ચહેરા પર—જો તમે ધ્યાનથી જુઓ—એક સૂક્ષ્મ ખેંચાણ છે. જડબામાં. આંખોની કિનારીએ. આટલું જ જોઈતું હતું.
રાજેન્દ્ર શુક્લની કવિતાનો અભ્યાસ કરીને એમની આધ્યાત્મિક ગહનતા, પ્રકૃતિ-પ્રતીકો, અને વિરોધાભાસી અભિવ્યક્તિની શૈલીમાં ૨૫ નવા શેર રચ્યા છે: --- **૧.** અલખનો દીવો જલે છે ભીતરે સળગ્યા વિના, અંધારું ઓઢીને અજવાળું બેઠું જાગતું. **૨.
**✍️ લેખક: પરાગ રતનપારા** --- ભાઈઓ અને બહેનો, આજે હું તમને એક વાર્તા કહેવા માંગુ છું. આ વાર્તા બે પાડોશીઓની છે.
શૂન્ય પાલનપુરી અને અન્ય કવિઓની શૈલીમાં રચિત: --- **જીવન અને ખુમારી:** ૧. હાર માની લેવી એ તો આદત નથી મારી, ઠોકરોમાંથી જ શીખી છે ચાલવાની કારી. ૨. તોફાનો સામે ઝૂકવું એ રીત નથી મારી, દીવો બનીને બળવું એ પ્રીત છે અમારી. ૩.
કોઈ મારી આંખમાં તરતું હશે મૂળ રચના: ગોવિંદ ગઢવી | વિસ્તાર: પરાગ રતનપરા કોઈ મારી આંખમાં તરતું હશે કોઈ મારા શબ્દમાં રમતું હશે હું અમસ્તો સ્વપ્નથી ઘેરાઉં ના કોઈ નક્કી જાગરણ કરતું હશે મૌન મારું આટલું ગહેરું નથી કોઈ એમાં ડૂબકી મારતું હશે હું…
સ્ક્રીનની ભૂરી રોશનીમાં ડૂબ્યો, આંખો સૂકી, રૂહ તરસી માણસ પોતાના જ મોબાઈલમાંથી બહાર નીકળવું ભૂલી ગયો છે લાઈકની ભીખ, કમેન્ટનો નશો, ફૉલોઅર્સની ગણતરી રાત-દિ' બિચારો વર્ચ્યુઅલ પ્રોફાઈલમાંથી બહાર નીકળવું ભૂલી ગયો છે સવારે મીટિંગ, સાંજે ડેડલાઈન,…
સ્ક્રીનની ભૂરી રોશનીમાં ડૂબ્યો, આંખો સૂકી, રૂહ તરસી પરાગ, માણસ મોબાઈલમાંથી બહાર નીકળવું ભૂલી ગયો છે લાઈકની ભીખ, કમેન્ટનો નશો, ફૉલોઅર્સની ગણતરી રાત-દિ' પરાગ, બિચારો પ્રોફાઈલમાંથી બહાર નીકળવું ભૂલી ગયો છે સવારે મીટિંગ, સાંજે ડેડલાઈન, રાતે…
તિમિર પથરાય છે તો રોશનીનું મૌન બોલે છે, મરણ આવે છે ત્યારે જિંદગીનું મૌન બોલે છે. મિલનની એ ક્ષણોને વર્ણવી શકતો નથી જ્યારે, શરમભારે ઢળેલી આંખડીનું મૌન બોલે છે. વસંતો કાન દઇને સાંભળે છે ધ્યાનથી એને, સવારે બાગમાં જ્યારે કળીનું મૌન બોલે છે.
**— પરાગ રતનપરા** --- ## ૧. તું શરીર નથી, તું યુદ્ધભૂમિ છે અને હું વિચારું છું કે હું કોણ છું અને શું છું અને આ ચામડીની નીચે શું ચાલે છે સતત રાત દિવસ જાગતું ઊંઘતું લડતું મરતું ફરી જન્મતું... તું એક નથી.
## **ગઝલ** **શું ખબર'તી તને, આમ હું શણગારીશ, જગ જોશે મને, હું તને ન નિહાળીશ।** જીવન-મરણ, મિલન-વિરહ બધું એકસાથે, એક રાતમાં કેટલા દીવડા પ્રગટાવીશ। ઊછર્યો છું અંધારામાં આજ લગી હું, તેજ તડકાને હવે ક્યાંથી પારખીશ।
Let me rewrite this ghazal using pure Gujarati vocabulary:તમારી વાત સાચી છે। હવે હું શુદ્ધ ગુજરાતી શબ્દોમાં આધ્યાત્મિક ગઝલ લખું છું: --- ## ગઝલ **હવે આ ધોરણ સંન્યાસનું છે** **કોણ કેટલો મોટો દંભી છે** અમે પ્રગટાવી જ્યોત આત્માની હવે ભ્રમણાની…
**પ્રિય વાચક મિત્રો,** આજે હું તમને એક એવી વાત કહેવા જઈ રહ્યો છું જે સાંભળીને તમે કદાચ પહેલાં તમારા પેટ તરફ જુઓ, પછી ફ્રિજ તરફ, અને પછી થોડી ગિલ્ટ અનુભવો. પણ ચિંતા ન કરો — મેં પણ એ જ કર્યું.
રંગ તો કાચો હતો, ના ટક્યો— પણ હૈયે છાપ ચીતરીને ગયો। લાગણી કાચી હતી, અધૂરી'તી— તોય પાકું ઘાવ કોતરીને ગયો। કંઈ કહ્યું ના, કંઈ સુણ્યું ના, તોય— મૌનમાં અર્થો વસાવીને ગયો। એક પળનો સાથ, જન્મોની તરસ, પ્યાસ એ અંતર વધારીને ગયો।
દિનરાત વધતો જાય છે વિસ્તાર શબ્દનો, પણ ઘટતો જાય છે ભીતર અર્થનો ઉજાસ. ફાવી ગયો બધાયને વ્યાપાર શબ્દનો, પણ ખોવાઈ ગયો ક્યાંક હૃદયનો અહેસાસ. બોલે છે બધા, સાંભળે કોઈ નહીં, શબ્દોની ભીડમાં મૌનનો દુકાળ.
The original couplet: આ ખાલી ખિસ્સાને ખંખેરતાં ઘણું નીકળ્યું સિલક સફરની, અનુભવનું રોકડું નીકળ્યું Translation: When I shook these empty pockets, much came out - the balance of journeys, the cash of experiences emerged.
કોઈ હસી ગયો અને કોઈ રડી ગયો, કોઈ પડી ગયો અને કોઈ ચડી ગયો, કોઈ રંગમંચ પર રાજા થઈ બેઠો, કોઈ ભિખારીનો વેશ ધરી રહ્યો. કોઈએ પ્રેમનું ગીત ગાયું મીઠું, કોઈનું હૈયું વિરહમાં બળી ગયું, કોઈએ દોસ્તીનો હાથ લંબાવ્યો, કોઈએ ખંજર પીઠમાં ભોંકી દીધું.
"દર્દ ઊંડાણમાં, ઉપચાર ઉપરછલ્લા છે યત્ન ચાલે જે લગતાર ઉપરછલ્લા છે" Translation: "The pain is deep within, the remedies are superficial The efforts that continue constantly are superficial" This is a profound observation about how our…
કોક દિન ઇદ અને કોક દિન રોજા ઊછળે ને પડે નીચે જિંદગીનાં મોજાં કોક દિન મહેલમાં, કોક દિન ફૂટપાથે ફેરવે છે ચક્ર એનાં કુદરતનાં મોજાં કોક દિન હાથમાં છે ફૂલોની થાળી કોક દિન ચૂભતાં છે કાંટાનાં મોજાં કોક દિન પ્રેમનો વરસાદ વરસે એવો કોક દિન સૂકવે છે…
ન કહો કે "સૌ સચેત છે," એ વાણી અધૂરી છે, કહો કે "ચેતના છે," જેમાં સૃષ્ટિ પૂરી છે। આ દેખાવું-અદૃશ્ય થવું, બસ લીલા એની, જેમ ધુમ્મસમાં સૂર્ય, પ્રકટ ને ગુપ્ત એની। મન તો લહેર છે, સાગર પર ઊઠતી ને પડતી, આવે ને જાય ક્ષણમાં, ભ્રમણામાં રહી અટકતી।
મૂંગા હોઠ છે, ઝૂકી છે પાંપણો, દિલમાં લાગણી કંઈ નવી નવી છે, હજી અજાણ છે આ મળવાનું, હજી આ ચાહતની રસમ નવી નવી છે। હજી તો ઊંઘ ક્યાં આવે છે આંખમાં, હજી તો શ્વાસમાં તારું જ નામ છે, હજી તો ધબકશે છાતી વધારે — હજી આ બેચેની રાતની નવી નવી છે।
### (રાજેન્દ્ર શુક્લની શૈલીમાં) --- મૌન છે ઓષ્ઠ, ઢળી છે દૃષ્ટિ — ભીતર કોઈ ઋતુ નવી નવી છે, હજી તો સ્પર્શ થયો છે શબ્દને — આ અર્થની ગતિ નવી નવી છે।
ઈચ્છા — આ શબ્દ બોલો જીભ પર, ચાખો, જેમ કાચી કેરીનો રસ ચૂસો અને ખાટું લાગે તોય છોડો નહીં, ચૂસ્યા કરો, ચૂસ્યા કરો, કારણ કે ખાટું પૂરું થશે પછી મીઠું આવશે — એ ભ્રમ, એ ભવ્ય સોનેરી ભ્રમ, એ જ તો ઈચ્છાની માયાજાળ છે, મીઠું ક્યારેય આવતું નથી, ખાટા…
Now I'm composing the Gujarati version, working through the poetic structure and ensuring it captures the same emotional depth and metaphorical resonance as the original while honoring Gujarati literary conventions.
ગમની રેલમાં દીવાન આખું રહી ગયું ખોટું — મજમૂન ખોટું, રદીફ ખોટું, કાફિયા ખોટું. જેમ વાવનો કડિયો ધ્રૂજતે હાથે કોતરે ને પગથિયું ઊતરે ક્યાંક — પાણી તરફ નહીં, ખોટું. વિરહમાં એક-એક ઘડી સો-સો વરસની હતી, બે-યાર, મહિના-વરસનો હિસાબ આખો ખોટું.
પુરુષોના ડોકો પર પ્રણય ગીત ગવાઈ, પ્રસંગો ની પંખીઓનાં સ્વકેતનથી લાગમયું. દાયાનું કીટપતંગો ગુરુઓની અવે ટુંકડી એબી, મુદ્દાવના ટકી ટકીનાં માણે મુરખ જોવનું કરમાયુ.
# ગઝલ **તબીબો પાસેથી હું નીકળ્યો દિલની દવા લઈ ને,** **જગત સામે જ ઊભું હતું દર્દો નવા લઈ ને.** ગલીમાં એક ચિરાગ બુઝાયો તો શું થયું, પારાગ, ઊગ્યો ચાંદ હતો આભમાં રોશન ફિઝા લઈ ને.
# ગઝલ — "દર્દોની દવા" **શિફા મળશે એમ ગયો હતો હકીમની પાસે, પરાગ,** **પાછો આવ્યો ત્યાં જિંદગી ઊભી હતી નવી જફા લઈ ને.** ગલીમાં એક ચિરાગ બુઝાયો તો શું થયું, પરાગ, ઊગ્યો ચાંદ હતો આભમાં રોશન ફિઝા લઈ ને.
**ગુલાલથી ભગવો** મસ્તી વધી ગઈ તો વિરક્તિ થઈ ગઈ, ઘેરો થયો ગુલાલ તો ભગવો થઈ ગયો. પ્રેમ એટલો વરસ્યો કે તરસ જ મટી ગઈ, જે માગતો'તો એ મળ્યું તો મૌન થઈ ગયો. દુનિયા જોઈ જોઈને આંખો થાકી ગઈ, ભીતર નજર ફરી તો અજવાળું થઈ ગયું.
**રંગ ઉતર્યા તો રોશની થઈ ગઈ** મસ્તી વધી ગઈ તો વિરક્તિ થઈ ગઈ, ઘેરો થયો ગુલાલ તો ભગવો થઈ ગયો. ચીજ ચીજ ચાખી જોઈ, સ્વાદ બધા ચાખ્યા, જીભ જ્યાં થાકી ગઈ ત્યાં ઉપવાસ થઈ ગયો.
સ્નેહીજનો સાગર બિંદુ :વર્ષ : 12 પખવાડિક :19: સળંગ:415: નીચે પ્રમાણે છે. મધ્યવર્તી વિચાર * એક સમર્થ ગુરુનું મનાયું નહિ તો જીવનો ગયો. * સોનાના મોહે / લોભે સગી દીકરીને વિધવા બનાવી.
# ખામોશ લાબ, જુંકી હૈ પલ **— પરાગ** ખામોશ હોઠ ને ધબકતું દિલ, પળ પળ ઝૂકે છે જાણે તકદીર, નવી નવી ઉલ્ફત જાગી છે અંદર, જૂની યાદોમાં ફૂટ્યાં નવાં વીર.
# ખુદા તારી મહેફીલે ઉઠાવી હાથ શું માંગું? **— પરાગ રતન પરાગ** --- ખુદા તારી મહેફીલે ઉઠાવી હાથ શું માંગું? તું જાણે છે જ સઘળું, તો હવે સાથ શું માંગું? ઉઘાડી આંખે જોયું મેં તમાશો આ જગતનો, હવે બંધ આંખે તારી બારગાહ શું માંગું?
**રણ વચ્ચે વાવ — પારાગ** કોરી વાવનાં તળિયે અડી ગયું છે કોઈ, અડીને પાછું પગથિયાં ચડી ગયું છે કોઈ. તરસ લઈને આવ્યું'તું, તરસ લઈને ગયું, ખાલી ઘડો હૈયા પર મૂકી, રડી ગયું છે કોઈ.
**કોરો કાગળ — પારાગ** દુનિયાભરની અટકળ આવે, જ્યારે કોરો કાગળ આવે. લખવું શું ને ભૂંસવું શું, એ વિચારમાં જ આખી રાત વીતે, કાગળ કોરો ને કોરો રહે, ને આંખમાંથી ખારો દરિયો આવે.
**હવે તો તું જ કહે** હવે તો તું જ કહે કે શું લઉં હું આ નદીમાંથી? તરસને કોઈ પણ કાઢી શક્યું છે માછલીમાંથી? ઉપાડી જાય છે પવન મને ધૂળની જેમ રોજ, મૂળ મારાં ક્યાં શોધું હું આ ખાલી ધરતીમાંથી?
# દલીલ — એક ગઝલ **પરાગ રતનપરા** --- દલીલ તો અરીસો છે, જે ચહેરો બતાવે છે, જે ભાગે અરીસાથી, એ પોતાથી જ ભાગે છે. વિચારોનો અગ્નિ જ્યાં બે મન વચ્ચે સળગે છે, ત્યાં સત્ય નવું રૂપ લઈ રાખમાંથી જાગે છે.
# **વીતેલું બચપણ** ### *—પરાગ રતનપરા* અરે એ એંસીના દાયકાનું બચપણ ક્યાં ગયું, ધૂળમાં રમતું, હસતું એ અપનાપણ ક્યાં ગયું? ન મોબાઇલ, ન ટીવીનો કોઈ શોરબકોર, ફળિયામાં ગુંજતો'તો બાળકોનો કલશોર.
# સાગર બિંદુ - આધ્યાત્મિક ચિંતન ## પ્રસ્તાવના સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ભક્તિ સાગરમાંથી નીકળેલા આ બિંદુઓ નાના લાગે, પણ તેમાં સમાયેલું જ્ઞાન અગાધ છે.
અહીં તમારી ગઝલ શુદ્ધ જોડણી સાથે પ્રસ્તુત છે: રણમાં વરસાદ પણ વિખરાઈ રહી જાય છે, તરસ તો રેતીની તરીકે રહી જાય છે. ઊંટના પગથિયે પગ મૂકે ગુમ થાય, આ રણમાં મુસાફરી ઘડિયે રહી જાય છે.
# પાંચ મૌલિક ગુજરાતી રચનાઓ ## ૧. બેહોશી — અચેતનનું અંધારું **કાવ્ય પ્રકાર:** ગઝલ | **વિષય:** અવચેતન મન (Unconscious) જે જાગતો દેખાય છે, એ ઊંઘમાં જીવે છે, પોતાના જ ઘરમાં એ કોઈ ભ્રમમાં જીવે છે.
# દસ મૌલિક ગઝલો — મનના ઊંડાણના રહસ્યો *(બધીમાં મક્તા "પરાગ" તખલ્લુસ સાથે)* --- ## ૧. અંદરનો જંગલી — (Id / ઇચ્છાશક્તિનું મૂળ) અંદર એક જાનવર છે જે સૂતું ય ભૂખ્યું છે, જન્મથી ભેગું આવ્યું છે — એ બીજા લોક જેવું છે.
**બે નદી, એક પટ** લગ્ન પહેલાં આપણે બે ઓરડા હતા, જુદા જુદા દીવે ઝળહળતા — મારા ઓરડે એક બાળકી હજી કોઈ અધૂરા સ્મરણની કોર પકડીને બેઠી, તારા ઓરડે એક છોકરો એવા દ્વારની ચોકી કરતો જેનું નામ એને આવડતું નહોતું. પછી આપણે મળ્યા — ને ઓરડા હવામાન બની ગયા.
**સંગાથ — એક ગઝલ** તું મળ્યો ત્યારે જ મને મારી ભાષા જડી, વર્ષોથી જે શબ્દ શોધતી'તી, એ કડી જડી. બંધ ઓરડે દીવો એકલો બળતો હતો, તારા આવ્યે ઘરને આખું આંગણું, ખડકી જડી. ઝંખના ભટકતી'તી નામ વગરની ગલીએ, તારા ખોળે એને ઘર, હૂંફ, ને પથારી જડી.
## ૧. કમ્પ્યુટર અને માહિતીનો અતિરેક **૧.** સ્ક્રીન પર દરિયો ઊછળે છે માહિતીનો રોજ, ને હું તરસ્યો ઊભો છું કિનારે ખાલી હાથ; જેટલું જાણું એટલું વધુ અજાણ્યો થતો જાઉં, જ્ઞાનનો બોજ હવે બની ગયો છે અજંપાની રાત. **૨.
**લયબદ્ધ શ્વાસ** અંદર... બહાર... અંદર... બહાર... સમુદ્રને કોણે શીખવ્યું હશે આ મોજાંનું ગણિત? ભરતી અને ઓટ વચ્ચેનો આ અદૃશ્ય કરાર? છાતીના પિંજરામાં એક પંખી બેઠું છે — પાંખો ફફડાવે, થોડું ઊંચે ઊડે, પછી પાછું ઉતરે પોતાના માળામાં.
નજરનાં ચશ્માં આંખોની ઝાંખપને એક નવો સથવારો મળ્યો, કાચનાં બે ટુકડા — પણ જાણે સંસાર મળ્યો. ઉંમરે જે છીનવ્યું'તું, એ પાછું આપી દીધું, ધૂંધળા જગતને ફરી સ્પષ્ટ કરી આપી દીધું. નાકના ટેકે બેસીને કાનનો સહારો લે, મૌન રહીને દૃષ્ટિને એ નવી દિશા આપે.
ચશ્માંનું ગીત (ર.પા.ની શૈલીથી પ્રેરિત) નાકની ટોચે બે કાચનાં ખાબોચિયાં બેઠાં'તાં ચૂપ ને આંખોએ પૂછ્યું : 'અલ્યા, તમે કોણ?